31-05-06

Vrouwen (z)onder de boerka

Dinsdagavond gaf Annemie Struyf een lezing in de plaatselijke bibliotheek over “Vrouwen (z)onder burka”, het boek dat ze samen met fotografe Lieve Blanquaert gemaakt had over vrouwen in Afghanistan.

 

Hoe ze daar verzeild raakten? Net als miljoenen andere mensen hadden ze op de televisie het beeld gezien van een vrouw in een burka die onder het oog van duizenden mensen in een voetbalstadion doodgeschoten werd. Twee Britse journalisten wilden er meer over weten en trokken  naar Afghanistan om de achtergrond van de feiten te kennen. De vrouw was beschuldigd van overspel en werd met een jeep het stadion binnengereden waar wekelijks openbare straffen en terechtstellingen plaatsvonden. Ook vandaag verwachtte ze haar portie slagen. Hoe verwonderd moet ze geweest zijn wanneer ze door de mazen van haar boerka oog in oog stond met de loop van een geweer. Was de vrouw werkelijk schuldig aan overspel? In Afghanistan is overspel zo’n taboe dat de schuld zelf niet in vraag gesteld wordt, je bent sowieso veroordeeld. Een gemakkelijke manier om wraak te nemen op iemand.

 

Als in Afghanistan een jongen geboren wordt, lopen de mensen het huis uit en schreeuwen hun vreugde uit in de straten van het dorp. Mensen komen de straat op, het dorp vult zich met feestgedruis om die ene jongen die een volmondig ja krijgt op zijn bestaan. Wordt een meisje geboren, dan blijven de deuren en ramen dicht en blijft ijzig stil. Een meisje begint haar leven met een duidelijk NEE. En groeit op om huishoudelijke taken te verrichten binnen de familie. Geen recht op onderwijs, geen recht op werk. Buiten komen (onder de boerka) mag niet tenzij ze vergezeld is van een mannelijk lid van de familie. Op haar twaalfde wordt ze uitgehuwelijkt aan een man van 20, 30, 60 of welke leeftijd ook en fungeert ze als zijn tweede, derde of zoveelste vrouw. Voor 9 op de 10 vrouwen is de eerste huwelijksnacht pure verkrachting. En dan baart ze kinderen: één, twee, drie, vier, vijf enzovoort. Dit lot is de vrouw onder het Taliban-regime beschoren.

 

En zeggen dat Afghanistan goed op weg was om één van de vooruitstrevendste staten in het Oosten te worden. De Chanelpakjes werden gretig afgenomen in de toenmalige, steeds modernere staat. Vrouwen studeerden aan de universiteit en bekleedden hoge posities. Afghanistan was een vrij, rijk en welvarend land tot de Russen het binnenvielen. Amerika  steunde het verzet, de Taliban - waaronder een zekere Bin Laden. Toen de oorlog voorbij was, snakte de Afghanen naar zelfbestuur en waren ze blij dat een groep mensen van eigen bodem het heft in handen zouden nemen. Dat dit een terugkeer naar de middeleeuwen was, kon niemand bevroeden.  

 

Annemie Struyf baseert haar verhaal op de foto’s die Lieve Blanquaert gemaakt heeft. Je leest in de ogen en de houding van de vrouwen hun angst, hun wilskracht, hun wijsheid, hun wanhoop. Door de toelichtingen die Struyf bij de foto’s geeft, wordt het plaatje enkel nog duidelijker. De eerste dame waarover Struyf vertelt is een vrouw die haar boerka afgedaan heeft en een medaillon voor zich houdt met een foto van wie ze jaren geleden was: een mooie, opgemaakte en trotse vrouw in westerse kleren. Jarenlang lag de foto begraven onder haar huis. Op eigen risico. Want als een Taliban-lid ze gevonden had, was dit een afdoende reden om haar te vermoorden. Als verpleegkundige beheert ze het vrouwenziekenhuis en staat aan het hoofd van tweehonderd vrouwen, maar thuis zijn haar man en haar zonen de baas.

Het verrassingseffect wordt nog groter doordat je eerst de vrouwen ziet onder de boerka en daarna zonder de boerka. Je kan op basis van de handen de leeftijd raden, maar het blijf toch nog altijd een mysterie tot de onthulling. Bij wijze van demonstratie doet Struyf zelf een boerka aan en praat verder. Het voelt vreemd en zelfs angstaanjagend aan om zo’n vormeloos gewaad tegenover jou te zien spreken. Ik voel er al snel een zeker afgrijzen bij en adem opgelucht als ze de boerka oplicht en ze weer gewoon zichzelf is. Misschien schuwt Struyf hier en daar geen theatraal middeltje maar het doel heiligt in dit geval zeker de middelen. Van bij het begin grijpt ze je bij het nekvel door haar vertelkunst enerzijds en accurate kennis anderzijds. Zij pleit voor haar zaak met een tomeloze inzet en integriteit en charmeert je terzelfdertijd met haar eenvoud, eerlijkheid en spontaniteit. En slaagt er zelfs in om de dramatische verhalen te kruiden met een snuifje humor, zonder dat dit ongepast overkomt.

 

De laatste foto’s die Struyf toont zijn in de bevallingskamer getrokken. Op het gelaat van een vrouw die net haar vierde kind gebaard heeft, zie je vermoeidheid maar ook strijdvaardigheid. De volgende foto toont een jonge vrouw na haar achtste bevalling. Haar ogen zijn dof en hol, zij ziet er oud en uitgeput uit en toch zal ze net zoals haar voorgangster na twee uur het ziekenhuis moeten verlaten. Haar jongste kind is een meisje en alsof dit nog niet genoeg is, heeft het een vervormde voet. Elke handicap is een straf van Allah. Met uitsluiting door de familie als gevolg. Bij het verlaten van het ziekenhuis, zal ze overgeleverd worden aan haar eigen lot, veroordeeld tot een leven van bedelen en overleven of sterven. Annemie Struyf wil haar lezing niet eindigen met een negatief beeld en stelt het vorige beeld terug in. Optimitisch realisme of geloof in een lost cause? Wil zal het zeggen. Een uur later zit ze nog geduldig boeken te signeren.

18:43 Gepost door lila | Permalink | Commentaren (0) |  Facebook |

De commentaren zijn gesloten.